سام نريمان و عشقها و جنگها و ماجراهاى او . ازين منظومه نسخ متعددى موجودست كه هيچيك كامل به نظر نمىآيد و نسخهء چاپى آن ( بمبئى 1319 شمسى ) تقريبا شامل 14500 بيت است . بنابر آنچه از بعض نسخ سام‌نامه برمىآيد اين منظومه را خواجو بنام ابو الفتح مجد الدين محمود وزيرساخته يعنى همان كسى كه خواجو منظومهء هماى و همايون را بنام او درآورده است . تاريخ اتمام اين منظومه معلوم نيست . هماى و همايون مثنوييست عاشقانه در داستان عشق همايون با هماى دختر فغفورچين ببحر متقارب كه خواجو آن را بسال 732 هجرى « 1 » در 4407 بيت باتمام رسانيد . هماى و همايون در چند سال از مدت مسافرت خواجو و خاصه در مدت اقامت وى در بغداد سروده شد و خواجو بتصور آنكه هنگام ورود بآذربايجان آن را با بو سعيد بهادر خان تقديم دارد در آغاز آن منظومه ايلخان و وزير او غياث الدين محمد را مدح گفت و چون در ورود خود باردوى ايلخان با مرگ ابو سعيد بهادر خان و ايلخانى ارپاخان مواجه گرديد بتشويق خواجه تاج الدين احمد آن را بنام شمس الدين صاين و پسرش عميد الملك ركن الدين كرد . گل و نوروز منظومه‌ييست ببحر هرج مسدّس محذوف يا مقصور در عشق شاهزاده‌يى نوروز نام با « گل » دختر پادشاه روم و مسلّما خواجو اين مثنوى را براى نظيره‌سازى در برابر خسرو و شيرين نظامى سروده است . خواجو در آغاز داستان گويد كه اين منظومه « بلفظ هندوى بوده و آن را داستان‌پردازان بابل بگاه باستان ترتيب دادند » « 2 » . صواب يا ناصواب اين سخن مىرساند كه خواجو اين داستان را از جايى گرفته

--> ( 1 ) - من اين نامورنامه از بهر نام * چو كردم بفال همايون تمام كنم بذل بر هركه دارد هوس * كه تاريخ اين نامه « بذل » است و بس ( 2 ) - مصور ديبهى از دير هرقل * زده نيرنگ آن جادوى بابل بلفظ هندوى ميمون كتابى * ز مهرش در رياض خلد بابى گزيده داستان باستانى * درو گنجى نهفته شايگانى . . . ببابل سحرسازانى كه بودند * بگاه باستان اين در گشودند . . .